Pune Deenanath Mangeshkar Hospital case |एक हृदयस्पर्शी पत्र व्यवस्थेच्या मृत्यूशय्येला | Must Watch

"पैशांअभावी मृत्यू: माणुसकी हरवली आहे का?" | एक हृदयस्पर्शी सत्यकथा | MUST WATCH

मा. नागरिकबंधूंनो, शासनकर्त्यांनो, डॉक्टर्स, रुग्णालयांचे व्यवस्थापक, आणि या देशात श्वास घेणाऱ्या प्रत्येक सज्ञान व्यक्तीला, माझा हा साद आहे. माझं हे पत्र फक्त एक घटनेविषयी नाही – तर एक व्यवस्थेच्या मृत्यूविषयी आहे.

दीनानाथ मंगेशकर रुग्णालयात एका गरिब महिलेचा मृत्यू झाला.  कारण तिच्याकडे वेळेवर पैसे नव्हते.
ही घटना एक भयावह सत्य सांगते – आपण जिथे जन्म घेतो, जिथे वाढतो, जिथे मरण्याची वाट पाहतो – तिथं आता ‘पैसा’ हा श्वासापेक्षा मोठा झाला आहे.

आज या घटनेचा उपयोग मी एक ‘मुद्दा’ म्हणून करत नाही – तर एक आरसा म्हणून वापरत आहे.
हा आरसा माझंही चेहरा दाखवतो… तुमचाही… आणि त्या व्यवस्थेचाही.

कारण मला राग आलाय.
कारण मी अस्वस्थ आहे.
कारण माझ्या मेंदूने विचार थांबवले, पण हृदय अद्याप धडधडतंय.
हे पत्र म्हणजे केवळ एक भावना नाही – ही एक चेतना आहे.

मा. अधिकारी,

ही पत्रं नेहमी आदराने सुरू होतात – "सप्रेम नमस्कार" वगैरे. पण आज त्या शब्दांनाच अर्थ उरलेला नाही. कारण प्रेम, माया, माणुसकी – ही शब्दं आता फक्त कागदावर उरली आहेत. त्यांचं अस्तित्व तुमच्या रुग्णालयाच्या दारात थांबतं. मग आत उरतो तो केवळ निर्जीवपणा, व्यवस्थेचा कठोरपणा आणि पैशांची भाषा. तुमच्या हॉस्पिटलच्या दाराशी त्या महिलेचा मृत्यू झाला. पण तिचं मरण ही एक घटना नाही – ती व्यवस्थेची मृत्यूशय्या आहे. ती व्यवस्थेची मृत्यूशय्या आहे.

आम्ही समजतो की प्रत्येक संस्थेला नियम असतात. हॉस्पिटल चालवायचं म्हणजे जबाबदारी, खर्च, आणि व्यवस्थापन यांचा समतोल सांभाळावा लागतो. परंतु ‘रुग्णालय’ हे केवळ एक संस्था नाही – ते एक श्रद्धास्थान असते. जिथे रुग्ण फक्त शरीराने नव्हे तर मनानेही बरा होतो. तिथं माणूस जेव्हा अखेरच्या आशेने पोहोचतो, तेव्हा तो एकटाच नसतो – त्याच्या पाठिशी असतो त्याचा संपूर्ण संसार, त्याची स्वप्नं, त्याची मुलं.

काय लिहावं, आणि कसं लिहावं – हे ठरवत असतानाच छातीत एक कडवट हुंदका दाटून येतो आहे. माफ करा, पण आज माझ्या शब्दांत प्रेमापेक्षा राग अधिक आहे. आणि हा राग वैयक्तिक नाही – हा राग आहे त्या बेगडी व्यवस्थेवर, जी ‘माणुसकी’ या शब्दाचा वापर फक्त जाहिरातीत करते… प्रत्यक्षात मात्र, एखाद्या गरीब माणसाचा जीव, फक्त ‘बिल क्लिअर नाही’ म्हणून थांबवते.

रुग्णालय म्हणजे शरणस्थान. तिथं लोक आपल्या सर्व आशा, वेदना, आणि श्वास घेऊन येतात.
पण जेव्हा तिथं त्यांना शुद्ध माणूस म्हणून वागवलं जात नाही – फक्त ग्राहक म्हणून बघितलं जातं – तेव्हा ही संस्था माणुसकी गमावते.

कोणत्याही पेशंटला उपचार नाकारणं – हे त्याच्या जिवावर गदा आणणं नसून, थेट जिवावर घाला घालणं आहे. त्या महिलेचा मृत्यू केवळ एक "केस हिस्टरी" नाही. तो एक हत्येचा प्रकार आहे. आणि हो – मी ठामपणे म्हणतो, ही एक हत्याच आहे. कारण जेव्हा तुमच्या हॉस्पिटलच्या दारात एखादी आई प्राणांत आस धरून उपचारांची वाट पाहत मरते, आणि तुम्ही 'पेमेंट झाले नाही' म्हणून उपचार थांबवता, तेव्हा तुमचं उत्तरदायित्व केवळ आर्थिक नसतं – ते नैतिक, सामाजिक आणि मानवी असतं.

माफ करा, पण तुम्ही जर "उपचार फक्त पैशासाठी" करता, तर डॉक्टर नका होऊ – व्यापारी व्हा.
आणि जर "माणूस म्हणून संवेदना जपता" असं वाटत असेल, तर कृपया – ही हत्या थांबवा.

‘दीनानाथ मंगेशकर हॉस्पिटल’ हे नाव घेतलं की आमच्या डोळ्यासमोर येतात उदात्त मूल्यं – समाजसेवा, समर्पण, गुणवत्ता, आणि श्रद्धा. पण आज हेच नाव एका गरीब माणसाच्या मृत्यूशी जोडलं जातंय – कारण तिला "उपचाराआधी बिल" भरता आलं नाही.

तुम्ही म्हणाल, “आमच्याकडे नियम आहेत.”
हो, पण नियम हे माणसांनी बनवलेत आणि जे नियम माणसाला मारतात, ते सुधारले जायलाच हवेत.

माणूस हा कधीच नियमांच्या अधीन नसतो – नियम माणसासाठी असतात, माणूस नियमांसाठी नाही.

माणूस गरीब असो वा श्रीमंत, आजारी पडल्यावर तो फक्त ‘रुग्ण’ असतो. त्याच्या शरीरातील वेदना त्याच्या पैशाच्या खात्याचा हिशेब ठेवत नाहीत. आणि ज्या व्यवस्थेत पैशांची देणी उपचाराच्या आड येतात, ती व्यवस्थाच का होईना, पण माणुसकीच्या दृष्टिकोनातून अपूर्ण ठरते.

माझं तुम्हाला हे पत्र लिहिण्याचं कारण म्हणजे दोष लावणं नव्हे – तर एक साद घालणं आहे. आपण सगळेच या यंत्रणेचे भाग आहोत. पण एखाद्या मृत्यूमुळे जर एका डॉक्टराच्या मनात अपराधाची सावली उमटत असेल, एखाद्या नर्सच्या डोळ्यांत पाणी जमलं असेल, एखाद्या रिसेप्शनिस्टच्या मनात 'काही करता आलं असतं का?' हा प्रश्न उभा राहिला असेल – तर माणुसकी अजून जिवंत आहे असं समजायला हरकत नाही.

कृपया विचार करा – अशा आपत्कालीन प्रसंगी, जिथे रुग्णाच्या प्राणांचा प्रश्न आहे, तिथं थोडं शिथिल धोरण ठेवता येईल का? एक ‘माणुसकीचा कोपरा’ निर्माण करता येईल का? जिथं अगोदर उपचार, नंतर कागदपत्रं – असं ब्रीद असेल. जिथं एखाद्या सामाजिक कार्यकर्त्याचा, गावकरी नेत्याचा किंवा अगदी रुग्णाच्या नातेवाइकाच्या जबाबदारीवर उपचार सुरु करता येतील?

जर शासकीय आरोग्यसेवा कमकुवत आहे, तर खासगी रुग्णालयांवर दहा पट जबाबदारी येते. आणि ही जबाबदारी केवळ व्यावसायिक नफा नाही, तर समाजिक समजूत आणि करुणा यांचीही असते.

दीनानाथ मंगेशकर रुग्णालय हे नाव केवळ पुण्यात नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्रात श्रद्धेने घेतलं जातं. इथे येणाऱ्या प्रत्येक रुग्णाला वाटतं – "इथे मी बरा होईन." ही भावना खूप मौल्यवान आहे. ती गमावू नका. एक चुकीचं उदाहरण अनेकांच्या मनात अविश्वासाचं बीज रोवून जातं. आणि एक विश्वास, जो निर्माण होण्यास वर्षं लागतात, तो एका क्षणात ढासळतो.

माझी तुम्हाला विनंती आहे – अशा घटना पुन्हा घडू नयेत म्हणून अंतर्मुख होऊन काही ठोस निर्णय घ्या. तुमचं हॉस्पिटल अनेक चांगल्या गोष्टींसाठी प्रसिद्ध आहे – आता त्या यादीत ‘माणुसकी’ हाही शब्द कायमचा कोरून राहावा, अशी अपेक्षा आहे.

जर तुमच्यासारख्या मोठ्या संस्थांनी पावलं उचलली, तर बाकीची रुग्णालयंही प्रेरणा घेतील. आज जरी एका बाईचा जीव गेला, तरी उद्या कोणाचं जीवन वाचेल – कारण तुम्ही निर्णय घेतला.

माझं हे पत्र एका नागरिकाच्या भावनेने लिहिलं आहे. यात राग नाही, पण वेदना आहे. यात शंका नाही, पण आशा आहे. आणि ही आशा आहे की, तुम्ही ऐकाल. उत्तर दिलंत, निर्णय घेतलात, नाही घेतलात – तरी कृपया इतकं जरूर करा – त्या बाईच्या मृत्यूकडे ‘फाईल नंबर’ म्हणून न पाहता ‘आई’ म्हणून पाहा. तिच्या मुलांच्या डोळ्यात पहा. आणि मग स्वतःला एकदा तरी विचारा – आपण काही केलं असतं तर ती वाचली असती का?

माझं पत्र थोडं लांब झालं. पण भावना थोडक्या शब्दांत मावत नाहीत. आणि माणुसकीला मोजमाप नसतं.

 तुम्ही शेवटपर्यंत पाहिलं… आता दुसऱ्यांना दाखवा.

माणूसपणाचं मूळ परत मिळवण्यासाठी… आजच आवाज उठा!"

 

सचिन कृष्णा तळे