जोगव्याचा पुजारी

जोगव्याचा पुजारी

जात म्हणजे श्रुंगार एका समाजाची ओळख ती

भारताच्या वृक्षावरची नटलेली ती फांदी असते

जात, पंत, धर्म, भाषा, परंपरा, वर्ण असे बऱ्याच गोष्टीचा उगम आपल्या भारतात होतो. ह्या सगळ्या गोष्टी तितक्याच भक्तिभावाने मोठ्या प्रमाणात साजरे हि होतात. आपल्या समाजात, आपल्या धर्मात , आपल्या जातीत राहणे व त्याचे कार्य पुढे चालवणे आणि पुढच्या पिढीला ती शिकवणे हे देव कार्य समाज कार्य मानलं जात. भारतात अनेक जाती , अनेक धर्माचे, अनेक समाजाचे लोक तुम्हाला पाहायला मिळतील. अश्याच एका समाजाची खरी ओळख मला एक प्रवासा दरम्यान मिळाली. पुरुष आणि स्त्री हे दोन जीव श्रुष्टीचे कर्ते आहेत. ह्यांच्या मिलनाने जीवनाची उत्पत्ती होते. पण ह्या दोघांमध्ये एक व्यक्तिमत्व असे हि आहे जे समाजात स्वतःच अस्तित्व हरवून बसलेत. अर्धनारीश्वर म्हणून शिव पार्वतीचे आपण पूजन करतो तिला शक्तीचं प्रतीक मानतो. अर्धनारीश्वर म्हणजेच पुरुष अन स्त्री . जिथे पुरुषात स्त्री अन स्त्री मध्ये पुरुष जन्माला येतो.  तृतीय पंक्ती , हिजडा , जोगती , देवदासी असे बरेच नावाने आपण त्याला ओळखतो. त्याच्या शापाला घाबरतो तर कधी त्याच्याशी अश्लील चाळे करतो. त्याच्या अंगावर हात फिरवतो त्याला वाईट नजरेने पाहून वाईट वागणूक देतो. तर कधी  आशीर्वाद घेऊन त्याला पैसे देतो.

पुण्याहून मुंबई ला जाताना किंवा रेल्वे प्रवासात तुम्हाला हि मंडळी न चुकता सापडतील. एकीकडे बुलेट ट्रेन अन मेट्रो ची स्वप्ने पाहणारा भारतीय माणूस, हा रेल्वेच्या जनरल डब्ब्यातुन प्रवास करताना त्याला माणसांनी भरलेलीच मिळते, गर्दी शिवाय त्याला काहीच मिळत नाही. अश्याच परिस्तिथी त्याला प्रवास करावा लागतो. सामान्य माणसाला ह्या शिवाय दुसरा पर्याय नाही. असाच प्रवास करताना मी जनरल डब्ब्यात शिरलो ,बॅग वरच्या कप्प्यावर ठेवून दरवाज्याच्या कडेला उभा राहिलो. समोर भरलेली गर्दी जणू सर्वसामान्यांची काही क्षाणासाठी भरलेली जत्राच होती ती. कोणीही ओळखीचं नाही, परंतु विषय काढून गप्पा मारणारे , कोणी पुस्तकात रमलेले , कोणी हेडफोन कानात लावून मस्त गाणी ऐकत होते तर कोणी ग्रुप मध्ये गप्पा गोष्टी करत बसलेले.  अधून मधून भेळ , पेपरवाला आणि खेळणी विकणारी लोक.  मी त्या सगळ्यांना न्याहाळत होतो . ह्याच गर्दीत एक चार पाच जणांचा ग्रुप खाली बसलेला होता . दिसायला सरळ बांधा केस लांब डोळ्यात काजळ आणि अंगावर साडी तर काहींच्या अंगावर शर्ट व परकर आणि बाजूला आई भवानीची परडी. बोलता बोलता हसत चिडवत टाळ्या वाजवत त्यांचा प्रवास चालू होत.तितक्यातच पुढच्या स्टेशन वर दोन हिजडे डब्ब्यात शिरले. त्यांची डब्ब्यात एंट्री होताच काही नि झोपेचं सोंग घेतलं तर काही जण त्यांच्या कडे बघत होते. दोघांनी तिथे उभे असलेल्या सर्वांकडून टाळ्या वाजवत पैसे मागण्यास सुरु केले . कोणी दिले तर काही नि दिले नाही . ज्या लोकांनी त्यांना नकार दिला त्यांना वेड वाकड बोलत ते सरळ निघून गेले. आता आलेले ते दोघे आणि माझ्या समोर बसलेले ते चार पाच जण , दोघे हि एकाच समाजातून एकाच पंतांचे . त्यानि पैसे मागितले परंतु ह्या लोकांनी पैसे मागितले नाही किंवा कोणाला वेड वाकड हि बोले नाही.

काही वेळ गेला मला राहवलं नाही, मी सहज त्यांच्या ग्रुप जवळ गेलो त्यांच्या शी चर्चा करू लागलो. त्यांनी हि माझ्याशी बोलताना चांगल्या प्रकारे उत्तर दिले. त्या चार पाच पैकी एक विशाल नावाचा मुलगा होता , त्यांनी त्याची सर्व गोष्ट मला सांगितली. विशालचा मुंबईत परिवार आहे त्याला आई , वडील , बाहू , बहीण आहेत. इतर मुलांप्रमाणे त्याचे हि परिवारात लाड झालेत! शाळेत हि गेला . पण त्याची आई , त्याची वडील , त्याची भावंडं आता फक्त त्या तृतीय पंक्तीतला मुख्य गुरू आहे. जसा विशाल मोठा होत गेला तस त्याची राहणी बदलत गेली. मूळ पुरुष असणारा विशाल हळू हळू मुलींसारखे वागू लागला. घरच्यांनी खूप प्रयन्त केले विशाल ला बदलण्याचे आणि विशाल ने हि  प्रयन्त केले परंतु काही प्रमाणातच यश मिळाले. त्याच्या अश्या वागणुकीने शाळेत हि त्याला मुलांकडून मस्करी टवाळी सहन करावी लागत होती. ह्या सगळ्यांमुळे त्याने शाळा सोडली. एका ठिकाणी कामाला लागला परंतु तिथे हि त्याला वासनांच्या नजरेखाली आपल्या जीवनाची बळी द्यावी लागली. घरात मोठा मुलगा आहे , मुलगी आहे ह्यांना पुढे स्थळ कोण देणार म्हुणुन विशाल च्या आई वडिलांनी त्याला त्या गुरूच्या हवाली केलं. विशाल च लग्न देवी सॊबत लावून त्याला तृतीय पंक्तीचा मार्ग स्वकारावा लागला. ह्याची विशाल च्या मनात जरा हि खेद किंवा राग नव्हता . तो आत खुश आहे. देवीचे गाणी गात , जोगती म्हुणुन तो जगतोय.

 विषय खूपच गंभीर होता. समाज माणसाला घडवतो पण तो त्याला बिघडवतो सुद्धा. जर विशाल च्या ह्या सर्व आवडीनिवडी आणि हरकती कडे दुर्लक्ष केलं असत तर आज विशाल शिकला असता. जर त्याला कामाच्या जागी चांगली वागणूक मिळाली असती तर तो आज स्वतःच्या पायावर उभा राहू शकला असता . जर त्याच्या आई वडिलांनी थोडा विचार केला असता  त्याच्या पाठीशी खंबीर उभे राहिले असते तर तो आज कुठे तरी पोहचला असता. महाराष्ट्र आणि कर्नाटकात देवदासी बऱ्याच प्रमाणतात आढळून येतात . . त्या सर्व देवदासींच्या कथा काय विशाल सारखीच असावी ? विशाल ला आज ज्या प्रकारे अंधश्रद्धेच्या अग्नीत आपलं देह जाळावा लागतो, तसंच वर्षानुवर्षे ह्या देशात अगणित विशाल ला सहन करावं लागत असेल का ?  तृतीयपंक्ती , हिजडे , देवदासी , ह्यांना समाजात स्थान कधी मिळणार? स्त्री पुरुष समानतेचं नारा लावणारे कधी ह्या लोकांसाठी रस्त्यावर येतील का ? सेक्स आणि जीवन हे वेगळे नाही किंवा सेक्स करण्यासाठी कोणी कोणासोबत करावं ह्याचे हि तरतूद आपल्या घटनेत नाही. स्त्री आणि पुरुषात आकर्षण असत , एका पुरुषच दुसऱ्या पुरुषासोबत तर एका स्त्री च दुसऱ्या स्त्री सोबत आकर्षण असू शकत. मग एका पुरुषाचं तृतीय पंक्तीत असलेल्या व्यक्ती सोबतच आकर्षण समाज का नाकारतो ? 

समाजात तृतीयपंक्ती , देवदासी ह्यांना स्थान दिले पाहिजे त्यांना समानतेची वागणूक दिली पाहिजे. आज ते स्वतःच अस्तित्व शोधण्यास बाहेर पडू इच्छितात . अनेक चित्रपटातून त्याची व्यथा मांडली गेली. " जोगवा " ह्या मराठी चित्रपटातून एक प्रेम आणि समाजातुन मिळणारी गलिच्छ वागणुकीच सुंदर चित्र दाखवण्यात आले आहे.   लक्ष्मी नारायण त्रिपाठी समाज कार्यातून , चित्रपटातून आपल्या समोर आली. तिचे भरतनाट्यम आपल्याला आवडते . बिग बोस सारख्या कार्यक्रमात ती सहभाग घेते . विशाल सारखे बरीच मंडळी आज तुमच्या सारखी होऊ पाहत आहेत. त्यांना  वाईट नजरेने न पाहता चांगली वागणूक देऊन समाजातुन त्यांना पुढे येण्यास मदत   व्हावी.

सचिन कृष्णा तळे

बी १ , सिद्धनगरी

महेश सोसायटी जवळ

बिबवेवाडी

पुणे

७७०९०९९६४६