जगात पेटलेलं इस्लामी विभाजन: शिया विरुद्ध सुन्नी – एक न संपणारा संघर्ष

🔷 १. संघर्षाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी

इस्लाम धर्माचा उदय ७व्या शतकात झाला. पैगंबर मोहम्मद यांच्या निधनानंतर इस्लामी नेतृत्व कोणाच्या हाती असावे यावरून मुस्लीम समाजात फूट पडली:

• सुन्नी मुस्लिम: यांना वाटते की पैगंबर यांच्यानंतरचा नेता (खलीफा) हा कौशल्य व मताधिकाराने निवडावा.
• शिया मुस्लिम: यांचा विश्वास आहे की नेतृत्व फक्त पैगंबर यांच्या रक्ताच्या नात्यातील अली आणि त्यांच्या वंशजांकडे असले पाहिजे.

ही फूट केवळ राजकीय होती, पण नंतर धार्मिक श्रद्धा, परंपरा, सामाजिक शिस्त आणि अधिकार यांच्या वेगवेगळ्या व्याख्यांमुळे ती धार्मिक संघर्षात बदलली.

🔷 २. संघर्षाचे स्वरूप व परिणाम

शिया-सुन्नी संघर्ष फक्त धार्मिक नसून राजकीय, सामाजिक आणि भौगोलिक स्तरांवरही आहे. विशेषतः खालील गोष्टी घडतात:

• इराक, सीरिया, येमेन, बहरीन, लेबनॉन येथे शिया-सुन्नी संघर्षातून गृहेद्वारे युद्धे, आत्मघातकी बॉम्बस्फोट, धर्माधारित हत्याकांडं झाली.
• सौदी अरेबिया (सुन्नी बहुसंख्य) आणि इराण (शिया बहुसंख्य) यांच्यातील शीतयुद्धसदृश संघर्ष संपूर्ण इस्लामी जगावर प्रभाव टाकतो.
• तालिबान, अल कायदा, आयसिस यांसारख्या कट्टर सुन्नी संघटनांनी शिया मुस्लीमना “काफिर” म्हणून लक्ष्य केलं आहे.
• हिजबुल्ला, हौथी बंडखोर यांसारख्या शिया संघटनांनी प्रतिउत्तर दिलं आहे.

🔷 ३. जागतिक प्रभाव

• मध्यपूर्वेतील अस्थिरता: तेल उत्पादनाच्या महत्त्वाच्या भागात सातत्याने युद्धजन्य स्थिती निर्माण होते. याचा जगाच्या अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होतो.
• आंतरराष्ट्रीय हस्तक्षेप: अमेरिका, रशिया, चीन, फ्रान्स यांसारख्या देशांनी प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे एका बाजूला समर्थन दिलं आहे.
• धार्मिक ध्रुवीकरण: मुस्लिम देशांत आणि प्रवासी मुस्लिम लोकांमध्येही ही फूट दीर्घकालीन मतभेद निर्माण करते.
• दहशतवादाचा उदय: शिया-सुन्नी संघर्षातून अनेक दहशतवादी संघटना उदयास आल्या आहेत, ज्याचा फटका संपूर्ण जगाला बसला आहे.

🔷 ४. भारतावर याचा प्रभाव

भारत हे सर्वात मोठं मुस्लिम लोकसंख्येचं देशांपैकी एक असून येथे दोन्ही पंथाचे लोक आहेत:

✅ भारतात:

• सुन्नी – सुमारे ८५%
• शिया – सुमारे १५%

भारतात संघर्षाचे स्वरूप

• बहुतेक ठिकाणी शांत सहअस्तित्व, पण हैदराबाद, लखनौ, काश्मीर अशा काही ठिकाणी ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक कारणांमुळे तणाव.
• मुहर्रमच्या काळात काही वेळा छोट्या झडपाट्या होतात.
• भारतात याचा राजकीय उपयोग धर्मीय ध्रुवीकरणासाठी केला जातो.
• काही वेळा भारतातील शिया-सुन्नी मतभेदांना जागतिक इस्लामी राजकारणाचा रेटा बसतो (जसे की इराण-सौदी अरब संघर्षाचा अप्रत्यक्ष परिणाम).

परकीय घडामोडींचा भारतीय मुसलमानांवर परिणाम:

• काही भारतीय मुस्लिम तरुण ISIS किंवा इतर गटांशी प्रभावित होतात.
• परदेशी निधी आणि प्रचार यामार्फत कट्टरता वाढवण्याचे प्रयत्न झाले आहेत.
• शिया मशिदी आणि धार्मिक व्यक्तींवर अतिरेकी हल्ल्याचे प्रयत्नही झाले आहेत.

🔷 ५. निष्कर्ष

• शिया-सुन्नी संघर्ष हा केवळ धार्मिक नसून राजकीय, आर्थिक व जागतिक सत्तासंघर्षाचा भाग आहे.
• भारतात या संघर्षाचे तीव्र स्वरूप नाही, पण सावधगिरी आवश्यक आहे.
• धार्मिक सलोखा, शिक्षण, आणि मध्यस्थीचा वापर करून भारतात ही फूट अधिक खोल न जावो, यासाठी प्रयत्न गरजेचे आहेत.

🔷 ६. उपाय आणि भूमिका

• धर्मनिरपेक्ष शिक्षण आणि संवाद वाढवणं
• समाजमाध्यमांवर कट्टरतावादी प्रचारावर नियंत्रण
• शांततेचा पुरस्कार करणाऱ्या मुस्लिम नेत्यांना प्रोत्साहन
• राजकीय पक्षांनी धार्मिक ध्रुवीकरणाचा वापर टाळावा

सचिन कृष्णा तळे